jedna z głównych bogiń greckich, zaliczana do „dwunastki olimpijskiej”. Pochodzenie jej kultu jest dość tajemnicze. Najprawdopodobniej wywodzi się on z minojskiej Krety. W Grecji uważano A. za córkę Zeusa i jego pierwszej żony Metis. A. odegrała znaczną rolę w walce bogów z – gigantami: zabiła Pallasa, a Enkeladosa obezwładniła, przywalając go wyspą Sycylią. Gdy bogowie dzielili się panowaniem nad ziemią, popadła w zatarg z Posejdonem o opiekę nad Atenami. Spór wygrała, gdyż ofiarowała miastu krzew oliwki, podstawowego źródła bogactwa At- tyki. Nie miała żadnego męskiego partnera i pozostała dziewicą (stąd jej przydomek Pártenos). A. czczona była w wielu aspektach i posiadała wiele przydomków kultowych. Jako opiekunka miasta-państwa (polis) nosiła przydomek Polias (w Atenach, Trojdzenie, Erytraj, Megalopolis, Priene i Lindos), Poliatis (w Tegei) lub Poliuchos (w Sparcie i Chios). W tym wypadku kult A. był mocno związany ze sferą życia politycznego państwa, a jej świątynie usytuowane w pobliżu administracyjnego centrum (na akropolu, a później obok agory) państwa. Często wchłaniała ona lokalne boginie opiekuńcze, przejmując równocześnie ich imiona, które od tej pory stawały się przydomkami. Tak zdarzyło się z arkadyjską Aleą, tesalską Itonią, tebańską Ongą, eginecką Afają. A. była też boginią wojowniczą. Stąd jej przydomki: Areja („Wojownicza”), Promachos („Walcząca na Czele”), Nikoforos („Niosąca Zwycięstwo”) i Hippia („Końska”). Opiekowała się królami, wojownikami i herosami ( Heraklesem, Jazonem, Achillesem, Diomedesem, Odyseuszem). Uważano ją za boginię sztuki wojennej, a nie brutalnej i okrutnej wojny, jak to było w przypadku Aresa. A. była też boginią mądrości oraz opiekowała się wszelkimi sztukami i umiejętnościami. Stąd jej przydomki: Bulaja i Ambulia („Doradczyni”) oraz Ergane („Robotnica”). Głównym centrum kultowym A. było miasto Ateny, na którego Akropolu znajdowały się dwie sławne świątynie: Erechtejon (poświęcony A. Polias) i Partenon (poświęcony A. Pártenos). Poza tym czczono ją szczególnie w Tegei, Erytraj, Trojdzenie, Priene, Sparcie, Troi, Koronei i Alei. Najważniejsze święta ku czci A. obchodzono w Atenach. Były to: Panatenaja (obchodzone co 4 lata z okazji narodzin bogini), Synojkia (upamiętniające zjednoczenie Attyki), Chalkeja (święto rzemieślników) oraz Arreforia i Plynteria. Atrybutami A. były: włócznia, hełm i egida (rodzaj pancerza z koziej skóry). Ulubione zwierzę to sowa (do dziś symbol mądrości), a roślina – drzewo oliwkowe. Najsłynniejsze rzeźby A. wykonał Fidiasz (V. w. p.n.e): A. Pártenos (wysokości 12 m) i A. Promachos. Zob. też Minerwa.

Add Your Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *