jeden z najważniejszych bogów greckich, zaliczany do „dwunastki olimpijskiej”. Obecnie wiadomo, że jego kult wywodzi się najprawdopodobniej z Azji Mniejszej (z Likii), a imię jest zapewne pochodzenia hetyckiego. W Grecji uważano go za syna Zeusa i Leto oraz bliźniaczego brata Artemidy. Leto urodziła go na Delos i dlatego wyspa ta stała się ważnym ośrodkiem kultu A. Bóg ten przybył do Delf, które objął w posiadanie po zabiciu smoka Pytona. Na pamiątkę tego czynu ustanowił igrzyska pytyjskie. Przejął też starą wyrocznię bogini Temidy. A. miał liczne romanse, zarówno z nimfami, jak i z kobietami śmiertelnymi. Muza Talia urodziła mu korybantów, a Urania – Linosa i Orfeusza. Z Koro- nis, córką króla Lapitów Flegyasa, miał syna Asklepiosa, z Rojo
Aniosa (późniejszego władcę Delos), a z Kreuzą – łona (protoplastę wszystkich Jonów). A. był bogiem o wielu aspektach. Ponieważ znał przyszłość, opiekował się wyroczniami i wróżbiarzami. Najsłynniejszymi jego wyroczniami były: Delfy, Klaros, Didyma, Abaj, Teby, Ptoon, Erytraj i Patara. Wyrocznie te udzielały odpowiedzi w sprawach indywidualnych oraz państwowych. Bardzo ważną funkcją A. była ochrona przed złem, a zwłaszcza przed chorobami. Z aspektem tym wiązały się praktyki rytualnego oczyszczania (przydomek Febus znaczy prawdopodobnie „czysty”), w czasie których sprowadzano z ośrodków kultu A. święty ogień lub laur, a także zabijano lub wypędzano specjalnie wybranego człowieka (kozioł ofiarny). Jako bóg muzyki i poezji A. przewodził muzom, 9 siostrom, córkom Zeusa i Mne- mozyny. Dlatego ważnym elementem jego świąt były hymny, zwłaszcza pochwalne (peany). Był też uznawany za boga Słońca, światła, sztuki medycznej oraz zarazy (wraz z Artemidą). Główne centra kultowe A. to: Delfy (od VII w. p.n.e. religijna stolica świata greckiego), Delos (religijne centrum Jonów), Didyma, Triopion, Klaros, Grynejon i Amyklaj. Poświęcone mu były zwierzęta: wilk, sarna, łabędź, kruk, sęp i delfin, a z roślin – laur. O wielkiej popularności A. świadczyć może ogromna liczba jego wizerunków malarskich i rzeźbiarskich (np. A. Belwederski, A. z Tenei, A. Sauroktonos, A. zabijający Tityosa) oraz świąt jemu poświęconych (np. Karneja, Hiakintia, Targelia, Delia, Teoksenia, igrzyska pytyjskie). A. związany był mocno z orfickim i pitagorejskim nurtem w religii greckiej. Jego kult przejęty został przez Etrusków, a w V w. p.n.e. także przez Rzymian, którzy uważali go za lekarza i opiekuna „Ksiąg sybillińskich”.

Add Your Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *